Katı Atık Depolama Alanı’ndan Biyogaz Tesisi’ne Harmandalı Çöplüğü: Bir Katılımcı Demokrasi Turnusolü

Yıllardır çözülmeyen Harmandalı Çöplüğü sorununa dair yeni gelişmeler “Biyogaz Tesisi” adı altında İzmir’in reklam panolarında görülmeye başladı. Ancak İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin, halk sağlığını derinden etkileyen bu soruna çözüm bulacağına dair beklentiler bir kez daha karşılıksız kaldı. Harmandalı’nda yaşayan mahalleli ve yıllardır çöplükte çalışan geri dönüşüm işçileri, belediyenin kapalı kapılar ardında yürüttüğü sürece tepkili.

22 Ağustos 2019’da İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin düzenlediği “Biyogaz Yakma ve Elektrik Üretim Tesisi Projesi” bilgilendirme toplantısı, Harmandalı’nda yaşayanların Harmandalı Katı Atık Depolama Alanı’yla ilgili şikayetlerini dile getirdikleri ne ilk ne de son seferdi.[1] 2013 Haziranı’ndan beri mahalleliler, çöp sorununun hem mahalleli hem de çöpte çalışanlar yararına bir süreçle çözülmesi için çaba sarf ediyorlar.

Yakın zamana kadar bu çözüme dair hiçbir somut adım mahalleli ya da geri dönüşüm işçileriyle ortaklaşa atılmazken; Eylül başı itibariyle çöpün özel bir şirkete verildiği, çöpe girişleri engellenen işçilerin karşısına çıkan silahlı özel güvenlikler tarafından haber verildi.

15-20 yıldır toplayıcılık ve ayrıştırma yaparak geçimlerini sağlayan yüzlerce işçi hiçbir ihtarda bulunulmadan işsiz bırakılırken, mahalleli de halk sağlığına etkileri muğlak bir geri dönüşüm teknolojisinin sonuçlarına maruz bırakılmak isteniyor. Halk sağlığı uzmanlarının biyoenerji ve yakılacak atıkların bırakacağı gazlarla ilgili sorduğu sorular halen cevaplanmamış durumda.[2]

Şimdi mahalleliler İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne, Belediye Başkanı Tunç Soyer’e ve ihaleyi alıp çöplüğü yasak bölge haline getiren Novtek Enerji Elektrik Üretim A.Ş. firmasına sorularını yeniden yönlendiriyor. Katılımcı demokrasi modeli olmaya aday olduğunu iddia eden İzmir Büyükşehir Belediyesi için bir turnusol kağıdı işlevi görecek Harmandalı çöplüğü, belediyenin gerçekten bu niyette mi olduğunu yoksa yükselen kentsel rant için alelacele ve kent bileşenlerini dışlayıcı bir belediye-sermaye ortaklığı amacında mı olduğunu anlamak için hayati öneme sahip.

Harmandalı’nda yaşayanlar bu akşam saat 8’de, aşağıdaki sorulara dair bir kamuoyu yaratmak üzere herkesi sosyal medyaya davet ediyorlar:

1) İzmir’in her tarafı Bio Harmandalı içerikli reklam panolarıyla donatılırken Harmandalı’ da neden bir tane dahi Halk Bilgilendirme toplantısı düzenlemediniz? Demokratik-katılımcı-şeffaf belediyecilik anlayışını bu şekilde mi gerçekleştirebileceğinizi düşünüyorsunuz?

2) Harmandalı Katı Atık Depolama alanı için “ÇED Olumlu Raporu” almak yerine neden “ÇED’ e Gerek Yoktur” raporu ile projenin uygulanmasına onay verdiniz?

3) Metan gazı yakan bir tesisin yerleşim alnına bu kadar yakın olmasının çevre ve halk sağlığı açısından risklerini değerlendirdiniz mi?

4) “Yaşayan Şehir, Yaşanacak Şehir İzmir” sloganının üretildiği bir kentte çöp araçlarının çöp sularını dökerek yerleşim yerlerinin içinden geçmesini ne zaman engellemeyi düşünüyorsunuz?

5) Novtek Enerji Elektrik Üretim A.Ş. firmasına çöp alanı kaç yıllığına devredildi? 27 yıldır depolama alanı olarak kullanılan Harmandalı’ ya, kaç yıl boyunca elektrik üretmek için Çöp depolamayı planlıyorsunuz?

6) 15-20 yıldır İzmir’in evsel atıklarını elleriyle ayrıştıran geri dönüşüm işçileri 1 günde çöplüğün dışına atıldı. Bu insanların geçimlerini nasıl sağlayacaklarına dair bir planlama yapıldı mı?

7) Yıllardır depolama alanında atık toplamasına izin verdiğiniz işçiler, neden 1 günde karşılarına 45 tane silahlı özel güvenlik görevlisi, onlarca jandarma ve polis koyacak kadar tehlikeli oldular sizin için?

8) “İzmir’e Toz Kondurmuyoruz” projesi Çiğli için, Harmandalı Semti için geçerli değil mi?

Belediye ve şirket yönetimine teknik sorularımız:

1) Yanma motorunun bacasından çıkan gazların ölçümü nasıl yapılıyor? Gazın içinde ne kadar CO, Nox,H2S gibi zararlı gazlar var?

2) Çöplükte hangi miktarda hangi gazlar oluşuyor, ölçümleri yapılıyor mu? Yakılacak gazı elde etmek için kullanılacak filtreler ve bu filtrelerde birikecek zehirli gazlar nasıl bertaraf edilecek?

3) Depolama alanında çöpün altında kalacak olan gaz toplama borularında sensörler bulunuyor mu? Sensörlerde oluşabilecek bir arıza veya hatalı ölçüm durumunda sistemi nasıl sağlıklı çalıştırmayı planlıyorsunuz?

4) Herhangi bir tehlike anında drenaj hatlarında kesme vanası var mı? Ayrıca yangın ve gaz kaçağı durumunda yangın ve gaz algılama sistemi var mı? Ne kadar sürede bir bakımları yapılacak?

5) Bacadan çıkan gazların değerleri çevre bakanlığına online olarak gönderilecek mi? Yakın yerleşim yerlerine tehlikeli durum oluşması durumunda online bilgilendirme panolarının koyulması planlandı mı?

6) Şirket TSE belgelerinden hangilerine sahip? Kalite yönetim sistemleri uygulanıyor mu?

7) Bu tarz endüstriyel enerji santrallerinin mesken mahallere uzaklığının ne kadar olması gerekir?

8) Acil durum senaryoları nelerdir?

 

Dipnotlar

[1] https://www.evrensel.net/haber/385473/harmandali-halki-biyogaz-tesisi-projesini-reklam-panolarindan-ogrendik

[2] https://www.izgazete.net/cevre/biyogaz-tesisi-tartismasi-izmiri-tehlike-bekliyor-h37156.html